HANES EGLWYS SANT IOAN, PENRHYN-COCH


'Bore Mawrth, Mehefin 14, 1881 cysegrwyd Eglwys Sant Ioan gan Esgob Charles R. Alford, Victoria, Canada yn absenoldeb, trwy salwch, Esgob Tyddewi, y Gwir Barchedig Basil Jones.'


CLERIGWYR
1881-1960
Y Parchg William Evans
Y Parchg M. Morgan
Y Parchg George Blackwall
Y Parchg D. J. Davies
Y Parchg R. Williams
Y Parchg Jenkin Williams
Y Parchg D. Eifion Evans
Y Parchg F. M. Jones
1960-2009
Y Parchg H. Badger
Y Parchg D. L. A. Davies
Y Parchg M. H. John
Y Parchg D. Francis
Y Parchg Neil Fairlamb
Y Parchg Dewi Davies
Y Parchg John Livingstone

'...the first load of stones'
'Mr John Llewelyn Jones, Glyn Coed my neighbour told me that his Uncle Evan Jones, Tynfynnon, carried the first load of stones from Peter Jones, Quarry, behind the Queens Hotel in Aberystwyth to build Penrhyn-coch church, in 1881. He was a farm servant at Tynpynfarch Farm with Mr John Richards.

Mr John Llewelyn Jones was the son of old Tom Jones, who was gamekeeper to Sir Pryse Pryse, Gogerddan. Other farmer tennants also carried stones from the quarry.

Sir Pryse paid most for the building of the Church, helped by a parish collection. He also gave the site for the Church and all the land fo burial purpose free.' (Florrie Hamer, 1970) (Extracts from Florrie Hamer Papers No. 2 at NLW)

'adeiladwyd Eglwys ...'
O dan ddylanwad y Parchg J. Pugh, Llanbadarn, haelioni a pharodrwydd Syr Pryse i gydweithio, adeiladwyd Egwlys mewn cae gyferbyn ?'r ysgol. Cyflwynodd Syr Pryse y tir am ddim. Cost yr adeilad oedd £1, 200. Sicrhawyd hyn trwy haelioni teulu Gogerddan, a help hen aelodau ffyddlon megis Teulu Cwrt, Teulu Panteg, Teulu Melin Cwmbwa, Mr C. J. Ivory, Gloster Hall, Mr Daniel Hamer, Gloster Cottages, Mr Hughes fferm Cwmbwa a nifer eraill.
Y Contractwyr oedd Mr Roderick Williams a'i fab, Aberystwyth, â Mr Daniel Hamer yn gyfrifol am y gwaith carreg.
Cysegrwyd yr Eglwys a'r fynwent ar 14 Mehefin, 1881, gan Esgob Charles R. Alford, Victoria, Canada, oherwydd absenoldeb y Parchg Basil Jones, esgob Tyddewi yn dilyn salwch.
Y Ficer cynatf i bregethu oedd y Parchg E. Evans, Llangorwen ar Sul y Pasg, 1881. Ef hefyd oedd yr olaf i bregethu yn yr hen Ysgol.

'... Blodau'r Allor ...'
Bob Dydd Sul daeth blodau'r Allor allan o erddi Gogerddan. Ar adegau arbennig cariwyd potiau mawr o flodau gan ddefnyddio ceffyl a chart.

'... Diolchgarwch ...'
Adegau pwysig oedd Gwasanaethau Diolchgarwch yn cychwyn ar nos Fawrth â dwy bregeth ac yn cario mlaen y diwrnod wedyn. Daeth clerigwyr y plwyfi cyfagos, a'u gwragedd i'r oedfaon, a gwahoddwyd pawb i Gogerddan am ginio. Arferiad a ddaeth i ben tua 1914.

'... organ bîb newydd...'
Dydd Llun 11 Ebrill 1921 cyrhaeddodd yr organ newydd. Cysegrwyd yr offeryn gan Dr John Owen, Esgob Tyddewi ar 10 Mai. Gwerthwyd yr hen organ i Mr Evans, Postfeistr Aberystwyth am ?20.

Noddwyr
Roedd teulu'r Prysiaid, Gogerddan yn gymwynaswyr nodedig. Nhw gyfranodd y rhan fwyaf o'r gost o £1,094.15.

Adeilad
Mae'r Eglwys wedi ei adeiladu o garreg leol gyda addurniad o garreg Grinshill. Defnyddiwyd teils coch ar gyfer y tô a chlochdwr o bren gwyn. Y pensaer oedd R. J. Withers, a'r adeiladwyr oedd Roderick Williams a'i fab, Aberystwyth.
Gosodwyd golau trydan yn 1951 a gwres trydan yn 1962.
Yn ddiweddar gorffenwyd y gwaith ar fynedfa i'r anabl, ac yn y dyfodol agos gobeithir cael system gwresogi newydd a gosod system sain.

Cerrig Milltir
Bedydd cyntaf 8 Ebrill 1883: Elizabeth Veary, merch James a Mary Anne Veary. Y cyfeiriad a roddwyd oedd Gogerddan, a gwaith y tad fel garddwr. Y curadur ar y pryd oedd y Parchg William Evans.

Priodas cyntaf 19 Hydref 1881: Richard Brown, Machynlleth ac Elizabeth Owen, Melin Cwmbwa, Penrhyn-coch.

Ymysg y rhai cyntaf i gael eu bedyddio oedd Miss Ann Jones, Pompren (1882-1961) a Mr J. Ll. Jones (1882-1974).

Creuwyd Penrhyn-coch yn blwyf eglwysig yn 1902. Y ficer cyntaf oedd y Parchg George Blackwall.